Onderzoek naar ASML-leveringen aan Chinese defensie-entiteiten
Een journalistiek onderzoek van Nieuwsuur heeft geleid tot vragen over de export van ASML-producten naar vijf Chinese bedrijven en instituten met vermeende banden met de defensie-industrie. Het onderzoek, gebaseerd op vertrouwelijke informatie over klanten uit 2024, werpt licht op de complexiteit van exportcontrole in de halfgeleidersector.
Methodologie en bevindingen
Het onderzoek maakte gebruik van zowel openbare bronnen als gespecialiseerde bedrijfsdata van Wirescreen en Datenna, twee toonaangevende platforms voor Chinese bedrijfsanalyse. Deze bronnen worden regelmatig geraadpleegd door overheden bij het beoordelen van exportvergunningen.
De vijf geïdentificeerde klanten omvatten GTA Semiconductor, het 24e Onderzoeksinstituut van CETC, Si En (Qingdao), Semiconductor Manufacturing Beijing Corporation en de Shenzhen International Quantum Academy. Volgens de analyse hebben alle entiteiten directe of indirecte verbindingen met de Chinese defensie-industrie.
Institutionele verbindingen
Het 24e Onderzoeksinstituut van CETC beschikt volgens eigen documentatie over het enige nationale laboratorium voor militaire computerchips in China. GTA Semiconductor valt onder de China Electronics Corporation, een staatsbedrijf dat op Amerikaanse sanctielijsten staat wegens vermeende banden met de Chinese krijgsmacht.
Si En (Qingdao) werd in 2023 door de Amerikaanse overheid op de Entity List geplaatst vanwege mogelijke bijdragen aan Chinese militaire capaciteiten via Huawei-chipproductie. SMBC opereert onder SMIC, China's belangrijkste chipproducent die eveneens onder Amerikaanse sancties valt.
Regulatoire kader
Het ministerie van Buitenlandse Zaken bevestigt dat leveringen aan de Chinese defensie-industrie onwenselijk zijn vanuit Nederlands perspectief, verwijzend naar waarschuwingen van AIVD en MIVD over Chinese bedreigingen voor de economische en kennisveiligheid.
De geëxporteerde producten vallen volgens het ministerie niet onder Nederlandse of Europese exportrestricties, waardoor geen vergunningsplicht geldt. Dit betreft onderdelen die niet als cruciaal of strategisch worden geclassificeerd binnen het huidige regulatoire kader.
Vier universitaire experts van TU Delft en TU Eindhoven betwisten echter deze interpretatie, stellend dat de betreffende onderdelen wel degelijk essentieel zijn voor machinefunctionaliteit.
Beleidsimplicaties
Het onderzoek illustreert de spanning tussen handelsvrijheid en veiligheidsoverwegingen in de halfgeleidersector. Voormalig minister van Handel Geoffrey van Leeuwen meldde eerder dat enkele vergunningen voor geavanceerde halfgeleiderapparatuur naar China zijn verleend, conform het beleid dat aanscherping niet gelijk staat aan een volledig exportverbod.
De bevindingen roepen vragen op over de effectiviteit van huidige exportcontroles en de noodzaak van mogelijke beleidsaanpassingen om strategische technologieoverdracht te beperken.